ലൂക്കോസ് 15:3–7ന്റെ കേന്ദ്രം മാനസാന്തരപ്പെടുന്ന പാപിയെ അന്വേഷിക്കുകയും അവന്റെ മടങ്ങിവരവിൽ സന്തോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ദൈവഹൃദയമാണ്; കണ്ടെത്തിയ ആടിനെ തോളിലേറ്റുന്ന ഇടയന്റെ പ്രവൃത്തി സഭയുടെ കരുതലിനും ഭാരവഹനത്തിനും പുനഃസ്ഥാപനത്തിനും ശക്തമായ ഒരു ഇടയചിത്രം നൽകുന്നു. # ഇടയന്റെ തോൾ ഒരു ഇടയന് നൂറ് ആടുകളുണ്ടായിരുന്നു. അവയിൽ ഒന്ന് കാണാതെപോയി. തൊണ്ണൂറ്റൊൻപത് ഇപ്പോഴും അവനോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. കണക്കിന്റെ ഭാഷയിൽ നോക്കിയാൽ നഷ്ടം ചെറുതായി തോന്നാം. കൂട്ടത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും സുരക്ഷിതമാണ്. എന്നാൽ യേശു ഈ കഥ പറയുന്നത് കണക്കുകൂട്ടലിന്റെ കണ്ണിലൂടെ അല്ല. തന്റെ ആടുകളിൽ ഒന്ന് കാണാനില്ലെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്ന ഒരു ഇടയന്റെ ഹൃദയത്തിലൂടെയാണ്. അതുകൊണ്ട് അവൻ അന്വേഷിച്ചിറങ്ങി. ലൂക്കോസ് പറയുന്നത്, അതിനെ **കണ്ടെത്തുന്നതുവരെ** അവൻ അന്വേഷിച്ചു എന്നാണ്. ആ വാക്കുകൾ വേഗത്തിൽ കടന്നുപോകാൻ പാടില്ല. കാണാതായ ആടിനെ ഒരു സ്വാഭാവിക നഷ്ടമായി അംഗീകരിക്കാൻ ഇടയൻ തയ്യാറായില്ല. തൊണ്ണൂറ്റൊൻപത് കൂടെയുണ്ടെന്ന ആശ്വാസത്തിൽ അവൻ നിൽക്കുകയും ചെയ്തില്ല. അകന്നുപോയ ആ ഒറ്റ ആടിനും അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാനം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഒടുവിൽ അത് കണ്ടെത്തിയപ്പോൾ യേശു പറയുന്ന ഒരു ചെറിയ വിശദാംശം കഥയെ കൂടുതൽ ആഴമുള്ളതാക്കുന്നു: **അവൻ അതിനെ സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ തോളിലേറ്റി.** കണ്ടെത്തിയതിൽ മാത്രം കഥ അവസാനിച്ചില്ല. അവൻ അതിനെ ചുമന്നുകൊണ്ടുവന്നു. ## “കാണാതെപോയത്” എന്നതിന്റെ അർത്ഥം ഈ ഉപമയെ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നാണ് വായിക്കേണ്ടത്. ലൂക്കോസ് 15 ആരംഭിക്കുന്നത് ചുങ്കക്കാരും പാപികളും യേശുവിന്റെ വചനം കേൾക്കാൻ അടുത്തുവരുന്ന ദൃശ്യത്തോടെയാണ്. “ഇവൻ പാപികളെ സ്വീകരിക്കുകയും അവരോടുകൂടെ ഭക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു” എന്ന് പരീശന്മാരും ശാസ്ത്രിമാരും പിറുപിറുക്കുന്നു. അതിന് മറുപടിയായി യേശു നഷ്ടപ്പെട്ടതും പിന്നീട് കണ്ടെത്തപ്പെട്ടതുമായ മൂന്ന് കഥകൾ പറയുന്നു: ഒരു ആട്, ഒരു നാണയം, ഒരു മകൻ. അതുകൊണ്ട് കാണാതെപോയ ആട് ആദ്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ദൈവത്തിൽനിന്ന് അകന്നുപോയ പാപിയെയാണ്. ആ വ്യക്തി മാനസാന്തരപ്പെട്ട് മടങ്ങിവരുമ്പോൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന സന്തോഷമാണ് ഉപമയുടെ കേന്ദ്രം. “നഷ്ടപ്പെട്ടത്” എന്ന വാക്കിന് ദുഃഖം, ഏകാന്തത, നിരാശ, ജീവിതപ്രതിസന്ധി എന്നിവയാണ് യേശു ഇവിടെ നേരിട്ട് അർത്ഥമാക്കുന്നത് എന്ന് പറയുന്നത് ശരിയാകില്ല. എന്നാൽ ഉപമ മറ്റൊന്നും വെളിപ്പെടുത്തുന്നു: **ഇടയന്റെ സ്വഭാവം.** അവൻ അന്വേഷിക്കുന്ന രീതി, കണ്ടെത്തിയശേഷം ആടിനെ ഉയർത്തുന്ന കരുതൽ, അതിനെ ചുമന്നുകൊണ്ടുവരുന്ന മനസ്സ്, വീണ്ടെടുപ്പിൽ അവൻ കാണുന്ന സന്തോഷം. ഇവയൊക്കെയും ദൈവഹൃദയത്തെ നമ്മുക്ക് മുന്നിൽ തുറന്നുകാട്ടുന്നു. അവിടെയാണ് ഈ കഥ സഭയോടും സംസാരിക്കുന്നത്. ലൂക്കോസ് 15ലെ ആടിന്റെ അതേ അർത്ഥത്തിൽ ആത്മീയമായി നഷ്ടപ്പെട്ടവരല്ലെങ്കിലും, നമ്മുടെ ചുറ്റും മുറിവേറ്റവരും ദിശ തെറ്റിയവരും ദുഃഖത്തിൽ തളർന്നവരും നിശ്ശബ്ദമായി എല്ലാവരിൽനിന്നും അകന്നുപോകുന്നവരും ഉണ്ടാകാം. അവർക്കു വഴി അറിയാം. വിശ്വാസം ഇപ്പോഴും ഉണ്ടാകാം. എല്ലാ ഞായറാഴ്ചയും അവർ അതേ സഭയിൽ ഇരിക്കാം. എന്നിട്ടും ജീവിതത്തിന്റെ ഭാരം ഒറ്റയ്ക്ക് ചുമക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒരു ഘട്ടത്തിലൂടെ അവർ കടന്നുപോകുന്നുണ്ടാകാം. ## ഇടയൻ ശ്രദ്ധിച്ചു അന്വേഷണം തുടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ് ഒരു തിരിച്ചറിവുണ്ടായിരുന്നു: ഒന്ന് കാണാനില്ല. സഭാസമൂഹമായി ജീവിക്കുന്ന നമ്മെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പരിശോധിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങളിൽ ഒന്ന് ഇതാകാം: **നമ്മൾ അത് ശ്രദ്ധിക്കുമോ?** പതിവായി വന്നിരുന്ന ഒരാൾ കുറേക്കാലമായി കാണുന്നില്ല. എല്ലാവരോടും സ്വാഭാവികമായി സംസാരിച്ചിരുന്ന ഒരാൾ പെട്ടെന്ന് മൗനത്തിലാകുന്നു. ഒരു കുടുംബം ആരോടും കൂടുതലായി പറയാതെ പ്രതിസന്ധിയിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. ഒരു യുവാവ് പതുക്കെ എല്ലാവരിൽനിന്നും അകന്നു നിൽക്കുന്നു. വർഷങ്ങളോളം മറ്റുള്ളവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ച ഒരാൾക്ക് സ്വന്തം ജീവിതത്തിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാനുള്ള ശക്തി കുറഞ്ഞുപോകുന്നു. വേദന എല്ലായ്പ്പോഴും സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടല്ല വരുന്നത്. സഭയിൽ ഒരാൾ നമ്മോടു കൈകൊടുക്കാം. ചിരിക്കാം. “സുഖമാണ്” എന്നു പറയാം. പിന്നെ ആരോടും പറഞ്ഞിട്ടില്ലാത്ത ഒരു ഭാരവുമായി വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങാം. മറ്റൊരാളുടെ ഹൃദയത്തിലെ ഓരോ പോരാട്ടവും നമുക്ക് അറിയാൻ കഴിയില്ല. ഒരാൾക്ക് എല്ലാവരുടെയും ഭാരം ചുമക്കാനും കഴിയില്ല. എന്നാൽ ജനക്കൂട്ടത്തിന്റെ തിരക്കിൽ വ്യക്തികളെ കാണാതെ പോകാതിരിക്കുന്ന ഹൃദയം ക്രിസ്തു നമ്മിൽ വളർത്തുന്നു. തൊണ്ണൂറ്റൊൻപതിനും കരുതൽ വേണം. വചനോപദേശം വേണം. സംരക്ഷണം വേണം. കൂട്ടായ്മയും ആത്മീയ വളർച്ചയും വേണം. എന്നാൽ ഒരാൾ അപകടത്തിലായിരിക്കുമ്പോൾ ആ നിമിഷത്തിലെ ആവശ്യം വ്യത്യസ്തമാണ്. അപ്പോൾ “കൂട്ടം എങ്ങനെയുണ്ട്?” എന്ന ചോദ്യത്തോടൊപ്പം മറ്റൊരു ചോദ്യം കൂടി ഉയരണം: **“ആരാണ് കാണാതെപോയത്? ആരാണ് ഇപ്പോൾ വേദനയിൽ കഴിയുന്നത്?”** ## വീട്ടിലേക്കുള്ള വഴി മാത്രം കാണിച്ചില്ല ആടിനെ കണ്ടെത്തിയശേഷം ഇടയന് ദൂരത്ത് നിന്നുകൊണ്ട് കൂട്ടം നിൽക്കുന്ന ഭാഗത്തേക്ക് വിരൽചൂണ്ടാമായിരുന്നു. “വഴി അവിടെയാണ്. മടങ്ങിപ്പോ.” യേശു വരച്ച ചിത്രം അതല്ല. ഇടയൻ ആടിനെ ഉയർത്തി തന്റെ തോളിലേറ്റുന്നു. ആ ആട് പരിക്കേറ്റിരുന്നോ, ഭയന്നിരുന്നോ, ക്ഷീണിച്ചിരുന്നോ, സ്വയം മടങ്ങിവരാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിലായിരുന്നോ എന്ന് വേദപുസ്തകം പറയുന്നില്ല. യേശു പറയാത്ത കാര്യം നമുക്ക് കഥയിൽ ചേർക്കേണ്ടതുമില്ല. പക്ഷേ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാണ്: അതിനെ സുരക്ഷിതമായി തിരികെ എത്തിക്കാനുള്ള ഭാരം ഇടയൻ ഏറ്റെടുത്തു. ആ പ്രവൃത്തിയിൽ അസാധാരണമായ സൗമ്യതയുണ്ട്. ജീവിതത്തിലെ ചില സമയങ്ങളിൽ ഉപദേശം തന്നെയാവണമെന്നില്ല ഒരു മനുഷ്യന് ആദ്യം ആവശ്യം. ദുഃഖത്തിലായിരിക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് ദൈവം വിശ്വസ്തനാണെന്ന് അറിയാമായിരിക്കും. ജോലി നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരാൾ ദൈവത്തിന്റെ പരിപാലനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വചനങ്ങൾ മുമ്പേ കേട്ടിട്ടുണ്ടാകാം. കുടുംബപ്രതിസന്ധിയിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന ഒരാൾക്ക് പ്രാർത്ഥനയുടെ പ്രാധാന്യം അറിയാം. നിരാശയിൽ തളർന്ന ഒരു വിശ്വാസിയോട് “കൂടുതൽ വിശ്വാസം വേണം” എന്ന് പറയുന്നത് ചിലപ്പോൾ അവന്റെ ഭാരത്തിൽ മറ്റൊരു ഭാരം ചേർക്കുന്നതായിത്തീരും. വീട്ടിലേക്കുള്ള വഴി പലർക്കും അറിയാം. എന്നാൽ കുറച്ചുകാലത്തേക്ക് ആ വഴി ഒറ്റയ്ക്ക് നടക്കാനുള്ള ശക്തി അവർക്കില്ലാതാകാം. അവിടെയാണ് ശുശ്രൂഷ വെറും വാക്കുകളിൽനിന്ന് സാന്നിധ്യമായി മാറുന്നത്. സഹായം ചോദിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് എത്തുന്ന ഒരു ഫോൺകോൾ. പ്രത്യേക അജണ്ടയില്ലാത്ത ഒരു സന്ദർശനം. വാക്കുകൾകൊണ്ട് പരിഹരിക്കാനാവാത്ത ദുഃഖത്തിന്റെ അരികിൽ നിശ്ശബ്ദമായി ഇരിക്കുക. പ്രയാസമുള്ള ഒരു മാസം കടന്നുപോകുന്ന കുടുംബത്തെ ആരും അറിയാതെ സഹായിക്കുക. ഏറെ നാളായി ഉള്ളിൽ അടച്ചുവെച്ച കാര്യം പറയാൻ ഒരാൾക്ക് സുരക്ഷിതമായ ഇടം നൽകുക. സ്വന്തം പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് വാക്കുകൾ കിട്ടാത്ത ഒരാളോടൊപ്പം പ്രാർത്ഥിക്കുക. ഗലാത്യർ 6:2 സഭയോട് വളരെ ലളിതമായി പറയുന്നു: **“തമ്മിൽ തമ്മിൽ ഭാരങ്ങളെ ചുമപ്പിൻ.”** ഇടയന്റെ തോൾ അത്തരമൊരു കരുതലിന്റെ മനോഹരമായ ദൃശ്യമാണ്. ## അപമാനിക്കാതെ ചുമന്നുകൊണ്ടുവന്നു ലൂക്കോസ് മറ്റൊരു വാക്കും ചേർക്കുന്നു: ഇടയൻ ആടിനെ ചുമന്നത് **സന്തോഷത്തോടെ** ആയിരുന്നു. കണ്ടെത്തപ്പെട്ട ആട് ആദ്യം എല്ലാവരുടെയും മുമ്പിൽ നാണംകെടേണ്ടിവരുന്ന ഒരു ദൃശ്യം കഥയിൽ ഇല്ല. “നിനക്കുവേണ്ടി എത്ര ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായി” എന്ന പരാതിയും ഇല്ല. അസഹിഷ്ണുതയുമില്ല. വീണ്ടെടുപ്പ് അവന് സന്തോഷമാണ്. മാനസാന്തരം പ്രധാനമാണ്. തെറ്റിനെ തിരുത്തുന്നതും ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുക്കുന്നതും പ്രധാനമാണ്. പുനഃസ്ഥാപനം എന്നത് സംഭവിച്ചതെല്ലാം അവഗണിക്കുന്നതല്ല. എങ്കിലും കാണാതെപോയത് കണ്ടെത്തപ്പെടുമ്പോൾ യേശുവിന്റെ കഥയിൽ നിറയുന്ന അന്തരീക്ഷം സന്തോഷത്തിന്റേതാണ്. അതിൽ സഭയ്ക്ക് ഒരു പരീക്ഷണമുണ്ട്. “എനിക്ക് സുഖമില്ല” എന്ന് വിധിക്കപ്പെടുമെന്ന ഭയം കൂടാതെ ഒരാൾക്ക് നമ്മോടു പറയാനാകുമോ? “എന്റെ വിശ്വാസം ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു” എന്ന് തുറന്നുപറയാനാകുമോ? പ്രതിസന്ധിയിലുള്ള ഒരു കുടുംബത്തിന് സഹായം ചോദിക്കാൻ സുരക്ഷിതത്വം തോന്നുമോ? തെറ്റിപ്പോയ ഒരു വിശ്വാസിക്ക് അപമാനത്തെക്കാൾ പുനഃസ്ഥാപനത്തിനായുള്ള ആഗ്രഹം നമ്മിൽ കാണാനാകുമോ? സഭ പാപത്തെ ചെറുതാക്കരുത്. അതുപോലെ കൃപയെയും ചെറുതാക്കരുത്. നഷ്ടപ്പെട്ടവനെ അന്വേഷിക്കുകയും കണ്ടെത്തിയപ്പോൾ സന്തോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഇടയന്റേതാണ് നാം. ## ചുമക്കുന്ന ഇടയൻ യേശു ഈ ഉപമ പറഞ്ഞതിനു നൂറ്റാണ്ടുകൾ മുമ്പ് യെശയ്യാവ് ദൈവത്തെ ഒരു ഇടയന്റെ ഭാഷയിൽ ചിത്രീകരിച്ചു: **“കുഞ്ഞാടുകളെ ഭുജത്തിൽ ചേർത്തു മടിയിൽ വഹിക്കും.”** യെശയ്യാവ് 40:11 യോഹന്നാൻ 10ൽ യേശു പിന്നീട് പറയുന്നു: **“ഞാൻ നല്ല ഇടയൻ ആകുന്നു.”** നല്ല ഇടയന്റെ ശക്തി കൂട്ടത്തെ നയിക്കുന്നതിൽ മാത്രം കാണുന്നില്ല. തളർന്നവന്റെ അടുക്കൽ കുനിയാനുള്ള മനസ്സിലും അത് കാണാം. അവൻ അടുത്തുവരുന്നു. അന്വേഷിക്കുന്നു. ചുമക്കുന്നു. അതിലും വലിയൊരു കാര്യം യേശു പറയുന്നു: നല്ല ഇടയൻ ആടുകൾക്കുവേണ്ടി തന്റെ ജീവൻ കൊടുക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് കാണാതെപോയ ആടിന്റെ ഉപമ ഒരു നല്ല ശുശ്രൂഷാരീതി മാത്രം പഠിപ്പിക്കുന്ന കഥയല്ല. അതിനു മുമ്പായി അത് നമ്മെ ക്രിസ്തുവിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്. മറ്റൊരാളെ ശ്രദ്ധിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നതിനു മുമ്പ്, നമ്മെ ശ്രദ്ധിച്ച ഇടയനെ നാം ഓർക്കുന്നു. മറ്റൊരാളുടെ ഭാരം ചുമക്കുന്നതിനു മുമ്പ്, നമ്മെ എത്ര ദൂരം കൃപ ചുമന്നുകൊണ്ടുവന്നുവെന്ന് ഓർക്കുന്നു. ## ഇന്ന് ആര്ക്കാണ് ഒരു തോൾ ആവശ്യം? നമ്മുടെ അടുത്ത് തന്നെ, പുറത്തുനിന്ന് കാണാനാകാത്ത ഒരു പോരാട്ടത്തിലൂടെ ആരെങ്കിലും കടന്നുപോകുന്നുണ്ടാകാം. അവരുടെ പ്രശ്നം മുഴുവൻ പരിഹരിക്കാൻ നമുക്ക് കഴിയണമെന്നില്ല. അതാണ് നമ്മുടെ ഉത്തരവാദിത്തമെന്നുമില്ല. എന്നാൽ ശ്രദ്ധിക്കാൻ കഴിയും. വിളിക്കാൻ കഴിയും. കേൾക്കാൻ കഴിയും. പ്രാർത്ഥിക്കാൻ കഴിയും. ലജ്ജയും ഭയവും കാരണം അവർ ഒറ്റപ്പെട്ടുപോകാതിരിക്കാൻ കൂടെയിരിക്കാം. ഒരാൾക്ക് ഒറ്റയ്ക്ക് ചുമക്കാൻ കഴിയാത്ത ഭാരം കുറച്ചുദൂരം പങ്കുവഹിക്കാം. ചിലപ്പോൾ ക്രിസ്തുവിന്റെ ഹൃദയത്തോടെ പറയാവുന്ന ഏറ്റവും നല്ല വാക്കുകൾ ഇത്ര മാത്രം: **“ഈ വഴിയിലൂടെ നിങ്ങൾ ഒറ്റയ്ക്ക് നടക്കേണ്ടതില്ല.”** യേശുവിന്റെ ഉപമയുടെ കേന്ദ്രം, മാനസാന്തരപ്പെടുന്ന പാപിയെക്കുറിച്ച് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന സന്തോഷമാണ്. ആ കേന്ദ്രം നമുക്ക് നഷ്ടപ്പെടുത്താനാവില്ല. എന്നാൽ കഥയിലെ ഇടയനെ നോക്കുമ്പോൾ സ്നേഹം എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നും നാം പഠിക്കുന്നു. സ്നേഹം ഒരാളെ ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. അപകടത്തിലായിരിക്കുന്നവന്റെ അടുക്കലേക്ക് സ്നേഹം നീങ്ങുന്നു. കണ്ടെത്തിയശേഷം ദൂരത്ത് നിന്നുകൊണ്ട് വീട്ടിലേക്കുള്ള വഴി മാത്രം കാണിക്കുന്നില്ല. ഇടയൻ കുനിഞ്ഞ് അവനെ ചുമക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് നമ്മുടെ പ്രാർത്ഥനയിലെ ചോദ്യം “കാണാതെപോയ ആട് എവിടെയാണ്?” എന്നതിൽ മാത്രം അവസാനിക്കേണ്ടതില്ല. ഇങ്ങനെ കൂടി ചോദിക്കാം: **“കർത്താവേ, ഞാൻ ശ്രദ്ധിക്കണമെന്ന് നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ആരെങ്കിലും എന്റെ ചുറ്റുമുണ്ടോ?”** ചിലർക്കു വഴി കാണിച്ചുകൊടുക്കണം. ചിലർക്കു തിരുത്തൽ ആവശ്യമാണ്. മറ്റുചിലർക്കോ, കുറച്ചുദൂരം നടക്കാൻ, ഒരു തോൾ ആവശ്യമുണ്ട്. ലൂക്കോസ് 15ൽ “കാണാതെപോയത്” എന്ന ആശയം ആദ്യം പാപിയുടെയും മാനസാന്തരത്തിന്റെയും പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് വായിക്കേണ്ടത്. ദുഃഖം, ഏകാന്തത, നിരാശ, ജീവിതപ്രതിസന്ധി എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ ലേഖനത്തിന്റെ ചർച്ച ഇടയന്റെ കരുതലിൽനിന്ന് ഉയരുന്ന സഭാപരമായ പ്രയോഗമാണ്; യേശുവിന്റെ പദത്തിന് പുതിയ അർത്ഥം നൽകുന്നതല്ല. ആട് പരിക്കേറ്റിരുന്നുവോ ക്ഷീണിച്ചിരുന്നുവോ ഭയന്നിരുന്നുവോ എന്ന് വേദഭാഗം പറയുന്നില്ല. തൊണ്ണൂറ്റൊൻപതിന്റെ പ്രായോഗിക ക്രമീകരണങ്ങളെക്കുറിച്ചും ഉപമ വിശദീകരിക്കുന്നില്ല; അപകടത്തിലായ ഒരാളെ വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനുള്ള ഇടയന്റെ അടിയന്തരതയും സന്തോഷവുമാണ് ശ്രദ്ധാകേന്ദ്രം. വിശുദ്ധ വേദപുസ്തകം: ലൂക്കോസ് 15:1–7; മത്തായി 18:12–14; യെശയ്യാവ് 40:11; യോഹന്നാൻ 10:11–16; ഗലാത്യർ 6:2. Joel B. Green, The Gospel of Luke, NICNT. Darrell L. Bock, Luke 9:51–24:53, BECNT.